CÁC CHÍNH SÁCH DỊCH THUẬT, THỰC TIỄN VÀ HỆ TƯ TƯỞNG CỦA LIÊN MINH CHÂU ÂU ĐẾN LÚC CHO MỘT SỰ CHUYỂN HƯỚNG DỊCH THUẬT MỚI

Ngày đăng 16.09.2021

Dịch thuật đóng một vai trò quan trọng trong hoạt động của Liên minh Châu Âu, cơ quan đa ngôn ngữ nhất của các tổ chức trên thế giới - với 24 ngôn ngữ hoạt động và được sử dụng chính thức . Bài báo này đưa ra một cái nhìn riêng biệt và đa ngành về các chính sách dịch thuật, thực tiễn và hệ tư tưởng của EU, tập hợp các chủ đề lý thuyết và nhận thức lý luận từ xã hội học ứng dụng, nghiên cứu dịch thuật, triết học ngôn ngữ, lý thuyết chính trị và nghiên cứu chính sách ngôn ngữ để phân tích bao gồm cả Thông báo mua lại của EU và các cuộc phỏng vấn gần đây do tác giả thực hiện cùng với các dịch giả và cả những người có quyền quyết định ở EU. Lập luận chính được đưa ra ở đây là việc dịch thuật vẫn bị vướng mắc theo một khuôn khổ máy móc, thực dụng. Một khuôn khổ mà tiếng Anh ngày càng được coi như một loại ngôn ngữ phổ biến, nâng cao chủ nghĩa đơn ngữ trên thực tế (nói tiếng Anh) của EU và đánh bay chính sách đa ngôn ngữ của EU.

Bài báo cũng nhấn mạnh tác động bất lợi trong đó hiệu quả của các bản dịch - hiện đang được thực hiện thông qua việc xác thực các phiên bản ngôn ngữ - tác động lên tình trạng của bản dịch và người dịch, cũng như đối với hệ thống phân cấp ngôn ngữ. Dựa trên những hiểu biết sâu sắc từ góc độ nghiên cứu của Jacques Derrida và Paul Ricoeur đối với châu Âu, bài báo kết thúc bằng lời kêu gọi chuyển hướng dịch thuật ở Liên minh Châu Âu, bao gồm một vai trò mới đối với ngôn ngữ và dịch thuật trong các cơ quan, ban ngành cũng như trong tổ chức của họ.

Liên minh châu Âu (EU) là một nơi điều tra hấp dẫn và quan trọng đối với bất kỳ ai quan tâm đến “tương lai của nền dân chủ”, đến động thái giữa tính thống nhất và tính đa dạng trong các cộng đồng khác nhau, sự tác động qua lại giữa chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa xuyên quốc gia (Kraus, 2008) cũng như tác động 2 chiều từ những hiện tượng này lên ngôn ngữ và dịch thuật.

Như đã tranh luận trước đây, mặc dù hy vọng rằng khối EUsẽ mang lại sự đoàn kết trên toàn cầuvà có ý thức thống nhất  cũng như san sẻ tình hình chung giữa các quốc gia thành viên, tiền thân của EU – nhưng tổ chức hợp tác kinh tế Cộng đồng Than-Thép Châu Âu và Cộng đồng Kinh tế Châu Âu - đã đối xử với ngôn ngữ có phần hơi “gượng ép”, thường hầu như không đề cập đến vấn đề về ngôn ngữ trong các hiệp ước và luật định của mình (Leal, 2021). Người sáng lập EU, đặc biệt là Jean Monnet, kỳ vọng việc hình thành Liên minh theo từng nhóm riêng biệt, với các lĩnh vực chính sách cụ thể được thực hiện một cách tuần tự, tất nhiên kể cả các lĩnh vực văn hóa - xã hội và ngôn ngữ nói chung.

Ngày nay, quyền tài phán của Liên minh Châu Âu vẫn còn hạn chế trong những lĩnh vực trên và cách đối xử thiếu lý lẽ, đặc biệt là về lĩnh vực ngôn ngữ dẫn đến lo ngại của nhiều học giả. Cụ thể là những đề cập liên quan đến thứ bậc ngôn ngữ trong toàn khối và những bất công xã hội đồng thời mà ngôn ngữ phải gánh, sự khác biệt giữa các biện pháp bảo vệ của các quốc gia thành viên và những người nói ngôn ngữ thiểu số, các bất đồng trong ngôn ngữ để có được quyền công dân và các chính sách giáo dục ngôn ngữ không nhất quán và thường không tồn tại trong khối chỉ là một số thách thức mà EU phải đối mặt.