KHẮC PHỤC NHỮNG KHÓ KHĂN VỀ VIỆC SỬ DỤNG THÔNG DỊCH VIÊN TRONG CÁC CUỘC PHỎNG VẤN

Ngày đăng 04.01.2019

Thậm chí ngay cả những phóng viên thường trú tại nước ngoài dày dặn kinh nghiệm nhất cũng không thể biết tất cả các ngôn ngữ và tiếng địa phương của các quốc gia và khu vực mà họ đưa tin. Đôi lúc, họ cũng cần sự giúp đỡ của thông dịch viên để hoàn thành buổi phỏng vấn.

Tuy nhiên, những cuộc phỏng vấn này thực ra khá phức tạp, đặc biệt đối với các nhà báo mới vào nghề.

IJNet đã mời các phóng viên thường trú tại nước ngoài có kinh nghiệm để chia sẻ lời khuyên cũng như những kinh nghiệm cá nhân về các vấn đề họ đã trải qua:

Hãy cẩn trọng với những mối quan hệ giữa người được phỏng vấn và thông dịch viên của bạn

Didem Tali, phóng viên tự do thường trú tại nước ngoài chuyên về các vấn đề giới tính và phát triển quốc tế, cho biết: “ Vấn đề bức xúc nhất mà tôi gặp phải khi làm việc với thông dịch viên là đa phần người dịch tại  “global south” ( các quốc gia đang phát triển) có xu hướng là nam giới. Khi bạn đưa tin về bạo lực giới tính, tảo hôn và các vấn đề liên quan đến phụ nữ Syria, [người được phỏng vấn] sẽ cảm thấy hơi khó chịu khi có sự hiện diện của phiên dịch nam.”

Tali, người làm việc cho các phương tiện truyền thông như Al Jazeera, Vice và Thomson Reuters Foundation, thường cố gắng tìm một người phiên dịch ở cùng nơi với người được phỏng vấn hoặc được người khác giới thiệu. Khi phỏng vấn những sự việc gây đau buồn và phức tạp, người phóng viên sẽ tóm tắt trước cho thông dịch viên để anh ấy có thể hiểu được tính nhạy cảm của chủ đề mà anh ta sẽ dịch.

Trong suốt cuộc phỏng vấn, người phỏng vấn phải tập trung vào ngôn ngữ hình thể giữa người được phỏng vấn và thông dịch viên để giải quyết vấn đề kịp lúc nếu như người được phỏng vấn cảm thấy khó chịu hoặc phát sinh mâu thuẫn.

Sử dụng thông dịch viên để tạo mối quan hệ tin cậy với những người được phỏng vấn.

Thật khó để có thể xây dựng quan hệ uy tín với người được phỏng vấn khi có sự hiện diện của người trung gian.

Guillaume Lavallée,  cựu phóng viên Agence Fance – Presses ở châu Phi và Trung Đông và hiện đang là giáo sư ngành Báo chí tại trường đại học Quebec ở Montreal, cho rằng những thông dịch viên thực sự là cầu nối văn hóa giữa những người được phỏng vấn và phóng viên.

Ông nói: “ Có những quốc gia mà tại đó thông dịch viên sẽ tạo dựng được một môi trường uy tín bởi vì người được phỏng vấn biết người này cùng chung ngôn ngữ và đất nước với mình.”

Matthew Shaer, phóng viên tự do thường trú tại nước ngoài cho các tạp chí New York Times Magazine, Smithsonian Magazine và The Atlantic, khuyên rằng hãy dành ra một ít thời gian để khiến người ta cảm thấy thoải mái hơn bằng những cuộc nói chuyện thân mật, mời họ một điếu thuốc hay một tách cà phê.

Nếu bạn có thời gian, hãy kiểm tra kỹ bản dịch

Đôi khi, các dịch giả thường bỏ qua các sắc thái trong bài dịch của mình vì nhiều lý do. Có lẽ vì họ cố gắng tóm tắt những câu trả lời của người được phỏng vấn vì câu trả lời mất quá nhiều thời gian, hoặc đơn giản là vì người dịch tin rằng họ đang giúp công việc của bạn dễ dàng hơn.

Lavallée cũng đã cho thấy rằng các thông dịch viên trình bày quan điểm của họ với ông thay vì của người được phỏng vấn.

“[Người phiên dịch] sẽ cho bạn biết anh ấy nghĩ gì và sẽ nói 'Vâng, vâng, mọi người ở đây đều nghĩ như thế vậy,' và sau đó bạn sẽ hỏi anh ấy [lời của người được phỏng vấn] và anh ta sẽ trả lời 'Không hẳn, nhưng mọi người ở đây đều nghĩ như thế. '”

Shaer đôi khi cũng cảm thấy ý kiến mà ông nhận được không phải là của người được phỏng vấn mà là của thông dịch viên.

Khi tác nghiệp ở nước ngoài, để đảm bảo có bản dịch chính xác nhất, ông ta sẽ luôn kiểm tra kỹ lại kịch bản mỗi khi có thời gian. Ông ta cũng sẽ ghi âm lại bài phỏng vấn và gửi nó cho người thứ hai để dịch lại từng chữ một hoặc ngồi lại với thông dịch viên của ông ta sau mỗi buổi phỏng vấn, nghe lại bản ghi âm và để nắm bắt được những sắc thái cũng như chi tiết của nó.

Nhưng khi không có thời gian, các phóng viên thường buộc phải tin tưởng thông dịch viên của họ đang làm tốt công việc. Trong buổi phỏng, hiểu được ngôn ngữ cơ bản cũng có thể khiến buổi phỏng vấn đó thành công: nó có thể giúp bạn hiểu được những chỗ bị bỏ qua trong bản dịch.

Đối với Tali, không có bất kỳ giải pháp kỳ diệu nào cả. Cô ấy luôn thúc đẩy thông dịch viên của mình phải nói nhiều hơn khi cô ấy cảm thấy thông tin bị thiếu, nhưng hầu hết “ bạn chỉ tin tưởng vào chính giác quan của mình đối với dịch giả nếu anh ta đang dịch chính xác”.

Hãy chuẩn bị cho một quá trình phỏng vấn khó khăn hơn bình thường

Shaer nói “ Vấn đề lớn nhất là sự chậm rãi”. “ Với bản dịch, bạn mở đầu chậm làm cho sự kết nối với chủ đề trở nên khó khăn hơn [...] bởi vì khi bạn nói chậm, bạn sẽ không đủ sức thuyết phục.”

Trong suốt buổi phỏng vấn, việc phiên dịch viên không tinh ý có thể gây trở ngại trong việc nắm bắt lời nói của người được phỏng vấn. Shaer cảm thấy người được phỏng vấn thường kết thúc lời nói bằng “quá nhiều chữ kì lạ không đồng nhất với cách nói chung chung”.

Lavallée cũng đã có những người phiên dịch ngắt lời của người được phỏng vấn để dịch, đôi khi cắt ngang mạch suy nghĩ của họ.

Điều ngược lại cũng có thể xảy ra khi các nguời được phỏng vấn bắt đầu mất mạch lạc trong cuộc hội thoại. Lavallée khuyên nên thay đổi tâm trạng và trở lại vấn đề đó khi cuộc trò chuyện diễn ra một cách tự nhiên nhất có thể.

Tiếp cận mạng internet nhiều giúp giao tiếp tốt hơn

Theo Lavallée thì giữ liên lạc với người được phỏng vấn dễ dàng hơn nhờ vào việc truy cập mạng Internet nhiều đặc biệt so với thời điểm mà mọi người chỉ có thể trao đổi số điện thoại, đôi khi là những cuộc gọi quốc tế và khá đắt tiền. Hiện nay một số người được phỏng vấn được thêm bạn trên Facebook và họ có thể “trao đổi” lượt thích qua những tấm ảnh.