NHỮNG VẤN ĐỀ VÀ CHIẾN LƯỢC TRONG VIỆC DỊCH ĐUỔI: MỘT NGHIÊN CỨU THÌ ĐIỂM TẠI HAI GIAI ĐOẠN ĐOẠN ĐÀO TẠO PHIÊN DỊCH VIÊN

Ngày đăng 04.01.2019

• 1. Lời mở đầu:

Dịch đuổi đòi hỏi các quá trình nhận thức, vận động trí óc, cảm xúc diễn ra đồng thời điểm, chúng đặt ra các thách thức cho phiên dịch viên – những người phải đối mặt với chúng trong cùng một thời điểm. Các phiên dịch viện phải liên tục đối mặt với các tình huống bất ngờ – những tình huống phải được giải quyết trong khi họ đang làm việc với công suất tối đa (Gile 1995). Do vậy điều tiên quyết là việc đào tạo tạo các phiên dịch viên phải hiệu quả nhất có thể, và trong suốt quá trình đào tạo ấy, các phiên dịch viên chuyên nghiệp trong tương lai phải phát triển được một loạt các thủ thuật và chiến lược để giải quyết các vấn đề phải đương đầu.

• Gile (1995; 2009) đã mô tả một loạt các  chiến lược cũng như thủ thuật mà các phiên dịch viên nên áp dụng khi các vấn đề phát sinh trong quá trình phiên dịch. Ông thiết lập sự khác biệt giữa hai thuật ngữ chiến lược và thủ thuật. Theo ông, chiến lược là các hành động đã được lên kế hoạch theo mục tiêu cụ thể, còn chiến thuật liên quan đến những quyết định và hành động trực tiếp mà các phiên dịch viên đưa ra trong suốt quá trình phiên dịch để vượt qua các khó khăn mà họ phải gặp. Ông hạn chế sử dụng hai thuật ngữ này để cân nhắc những quyết định và hành động hướng đến việc ngăn chặn hoặc giải quyết các vấn đề. Trong cuộc nghiên cứu hiện tại, chúng tôi tthích sử dụng thuật ngữ chiến lược để nói về cả những hành đông tức thời và hành động dài hạn được đưa ra để giải quyết một vấn đề nào đó.
• Đồng thời,khi chúng tôi thấy được kết quả và đặt ra trong đầu những phân tích này nên  được dựa trên trên sự phản ánh lại của các sinh viên khi hoàn thành công việc, nó không thể quyết định được rằng các chiến lược do các sinh viên sử dụng khi đối mặt với vấn đề phiên dịch là có ý thức, có tính toán hay là những hành động đó là vô thức, tự phát sinh, tự ứng biến khi gặp một tình huống khó 

Chất lượng phiên dịch phụ thuộc vào một số kỹ năng và chiến thuật nhất định được tích lũy theo thời gian và thường là một phần trong chương trình đại học. Vấn đề trọng tâm của câu hỏi rằng điều gì làm nên một phiên dịch viên giỏi và liên quan mật thiết đến việc đào tạo phiên dịch viên chính là câu hỏi về sự khác nhau trong việc phiên dịch ở cả chất lượng và quá trình dịch giữa các chuyên gia và người mới vào ngành ( Sunnari 2003). Theo nghĩa này, một số nghiên cứu đã được

• thực hiện trong lĩnh vực đào tạo phiên dịch để xác định sự tiến bộ của một người mới vào ngành thành một chuyên gia được diễn ra như thế nào.
• Hoffman (1997), Moser-Mercer, Frauenfelder và những cộng sự (2000) nhấn mạnh rằng sự thành thạo trong chuyên môn diễn ra ở những thời điểm khác nhau, như một sinh viên tiến bộ từ giai đoạn nhận thức, đi qua giai đoạn kết hợp đến giai đoạn tự trị. Ở những người mới vào ngành biên – phiên dịch vẫn cần phải chú tâm vào việc học các thủ thuật dịch  mà qua đó họ sẽ học được những quy tắc cụ thể để giải quyết một vấn đề nào đó. Những thủ thuật này sẽ trở nên hoàn thiện và những người mới sẽ phát triển được một hệ thống các chiến lược để giải quyết các vấn đề mà họ gặp phải một cách tối ưu nhất (Moser-Mercer, Frauenfelder et al. 2000: 110).
• Điều đáng chú ý là về các điểm mà chiến lược đã hướng đến trong suy nghĩ gần đây trong việc sở hữu chuyên môn và thực tế là một số tác giả (Ericsson 2001; Moser-Mercer, Frauenfelder và cộng sự. 2000) chỉ ra chiến lược dịch như một dấu hiệu của kiến thức chuyên môn trong phiên dịch. Theo Moser-Mercer (1997: 194) cuộc nghiên cứu về quá trình phiên dịch cần được thực hiện xa hơn nữa. Không chỉ hướng đến các cấu trúc tri thức mà cụ thể hơn là động lực của việc ứng dụng chúng trong quá trình phiên dịch.
• Tuy nhiên theo Hurtado (2001: 276) dù cho tầm quan trọng cơ bản liên quan đến vai trò chính của các kiến thức được sử dụng trong quá trình biên – phiên dịch, nhưng những đề tài nghiên cứu các chiến lược trong biên – phiên dịch vẫn còn trong giai đoạn ấp ủ. Tương tự vậy, Gile (2000: 81) cũng nhấn mạnh rằng có quá ít các cuộc nghiên cứu để mô tả các quy trình chiến lược trong việc phiên dịch.
• Nghiên cứu này nhắm đến việc xác định một số kiểu mẫu về những vấn đề và chiến lược chung do sinh viên trình bày tại hai giai đoạn khác nhau trong khi được đào tạo dịch đuổi. Hơn thế nữa, nghiên cứu còn phân tích những quan điểm của sinh viên về khả năng giải quyết các vấn đề phiên dịch. Cuối cùng, nghiên cứu này đánh giá liệu việc sử dụng bảng câu hỏi có phải là một phương pháp phù hợp cho việc học các chiến thuật dịch hay không.
• Kết quả được trình ra là các sự mô tả được thu về từ việc phân tích bảng câu hỏi về việc phiên dịch do sinh viên trả lời. Và vì thế , một nghiên cứu thí điểm với mục đích là tiếp cận đề tài này dựa trên những thông tin cơ bản được cung cấp bởi nhiều cá nhân là những học sinh đang bị cuốn vào việc học. Nên hiểu rằng bảng câu hỏi này không được thiết kế riêng cho mục đích của cuộc nghiên cứu, nhưng trước đó nó đã được sử dụng bởi những nhà nghiên cứu  ( cũng là giáo viên dạy dịch) như là một công cụ giáo dục trong các lớp dịch thuật. Đây là kết quả của việc quan sát cách mà học sinh được gợi ý bằng những câu hỏi trong bảng hỏi phản ánh chi tiết những vấn đề mà họ gặp phải trong khi thông dịch và cách mà những học sinh giải quyết chúng, điều đó làm chúng tôi quyết định rằng chúng tôi sẽ quan sát các câu trả lời trong cơ sở dữ diệu thu được.
• Chúng tôi nghiên cứu những vấn đề được báo về bởi hai nhóm học viên dịch ( mới học và nâng cao ) khi thưc hiện một bài dịch liên tiếp. Chúng tôi cũng cố gắng để phát hiện những biện pháp dịch mà học sinh sử dụng để giải quyết những vấn đề này.  Mục đích khác của cuộc nghiên cứu là theo dõi tính hữu dụng của bảng hỏi phiên dịch trong nghiên cứu về chủ đề này.
• Riccardi phát biểu, “dịch hội nghị không còn được coi là một kỹ năng tìm ẩn nữa, một kỹ năng khó giải thích và viết ra thành lời và còn khó hơn nữa khi dạy nó, nếu không muốn nói là không thể” (Riccardi 2005: 757).  Nó cũng là một dạng của tri thức tường thuật,  phát triển trong nhận thức, cái mà trước đây đã được diễn đạt. Do đó , nếu chúng ta thành công trong việc hiểu quá trình liên quan đến hoạt động dịch là sự thu thập và phát triển, chúng ta có thể đặt nền móng cho việc thiết kế các chương trình đào tạo có thể đưa các phương pháp dịch vào giảng dạy